Wilki i niedźwiedzie w Bieszczadach - między faktem biologicznym a internetową paniką. Co naprawdę powinni wiedzieć turyści

Bukowsko i Cisna - najgłśniejsze incydenty

Na tle pojedynczych, ale silnie nagłaśnianych incydentów z udziałem niedźwiedzi i wilków w Bieszczadach trwa niegasnący spór publiczny. Do wspomnianych zdarzeń zalicza się tragiczna śmierć 58-letniej kobiety w rejonie Bukowska, gdzie według wstępnych ustaleń mogło dojść do ataku niedźwiedzia podczas pobytu w lesie. Zdarzenie to wywołało falę emocji i pytań o bezpieczeństwo w regionie, mimo że śledczy i służby ochrony przyrody podkreślają jego wyjątkowy charakter oraz fakt, że doszło do niego w głębi lasu, na obszarze stałego występowania niedźwiedzi, a nie na szlaku turystycznym. 

Równolegle w gminie Cisna mówi się o problemie wejść niedźwiedzi w pobliże zabudowań. Doprowadziło to do decyzji o dopuszczeniu działań interwencyjnych wobec najbardziej „problemowych” osobników, włącznie z pomysłem odstrzałów redukcyjnym w sytuacjach skrajnych, czy "deportacji" niedźwiedzi na Podhale. 

W efekcie Bukowsko i Cisna stały się dwoma punktami odniesienia w szerszej debacie o tym, gdzie kończy się realne zarządzanie konfliktem człowiek–dzikie zwierzę, a zaczyna politycznie i emocjonalnie napędzana dyskusja o „nadmiarze drapieżników” w Bieszczadach.

Drapieżniki są częścią ekosystemu, ale unikają człowieka

W licznych komunikatach Bieszczadzki Park Narodowy potwierdza, że obszar ten jest naturalnym siedliskiem dużych drapieżników, w tym wilków i niedźwiedzi brunatnych. Jednocześnie podkreśla, że ich obecność nie oznacza zagrożenia dla przeciętnego turysty poruszającego się po szlakach.

Zgodnie z komunikatami parku, zwierzęta te prowadzą głównie nocny tryb życia i unikają kontaktu z człowiekiem. W praktyce oznacza to, że:

• poruszają się poza godzinami największego ruchu turystycznego,
• omijają miejsca intensywnie uczęszczane,
• reagują na człowieka przede wszystkim ucieczką, a nie atakiem.

Park wskazuje wprost, że najważneijszym czynnikiem ryzyka nie jest sama obecność zwierząt, lecz możliwość ich zaskoczenia w gęstym lesie lub poza szlakiem.

Dlaczego dochodzi do „spotkań” przy zabudowaniach

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska oraz Lasy Państwowe zwracają także uwagę, że większość zgłoszeń dotyczących wilków i niedźwiedzi nie dotyczy górskich szlaków, lecz obrzeży miejscowości. Główną przyczyną takich sytuacji jest dostępność łatwego pożywienia:

• niezabezpieczone śmietniki,
• kompostowniki,
• resztki jedzenia pozostawiane przez ludzi,
• dokarmianie zwierzyny np. przy fotopułapkach .

Wskazane czynniki prowadzą do tzw. synantropizacji, czyli stopniowego przyzwyczajania się zwierząt do obecności człowieka. Instytucje podkreślają, że to zjawisko jest problemem, ale dotyczy przede wszystkim terenów zabudowanych, a nie górskich szlaków turystycznych.

Czy wilki stanowią zagrożenie dla ludzi?

W komunikatach instytucji ochrony przyrody oraz leśników konsekwentnie powtarza się jedna informacja: wilki w Polsce nie traktują człowieka jako ofiary i unikają kontaktu. Zgłaszane obserwacje dotyczą najczęściej:

• przemieszczeń watah w lesie,
• tropów,
• nocnego wycia w pobliżu wsi.

Brakuje potwierdzonych przypadków ataków wilków na ludzi w warunkach naturalnych w Polsce. W praktyce oznacza to, że lęk przed wilkiem ma charakter bardziej kulturowy niż rzeczywisty.

Niedźwiedź – potencjalnie niebezpieczny, ale wciąż unikający człowieka

Nieco inaczej wygląda sytuacja z niedźwiedziem brunatnym, który może reagować agresją w specyficznych warunkach, takich jak:

• zaskoczenie na bardzo bliską odległość,
• spotkanie samicy z młodymi,
• kontakt przy żerowaniu.

Jednak Bieszczadzki Park Narodowy podkreśla, że takie sytuacje są rzadkie, a podstawową reakcją niedźwiedzia na człowieka jest wycofanie się.

W oficjalnych zasadach bezpieczeństwa park zaleca przede wszystkim:

• poruszanie się wyłącznie po wyznaczonych szlakach,
• unikanie ciszy absolutnej w lesie (zwierzęta same unikają głośnych grup),
• niepozostawianie jedzenia i odpadków,
• niewchodzenie w gęste zarośla, gdzie widoczność jest ograniczona.

W przypadku spotkania zalecenia są jednoznaczne: nie uciekać, nie wykonywać gwałtownych ruchów i spokojnie się wycofać.

Skąd bierze się poczucie zagrożenia?

Analiza komunikatów instytucji i lokalnych obserwacji pokazuje, że „histeria” wokół Bieszczadów wynika głównie z trzech czynników:

• Po pierwsze, z mediów społecznościowych, które często pokazują nagrania zwierząt przy domach lub drogach, bez kontekstu miejsca i okoliczności.
• Po drugie, z naturalnej reakcji ludzi na widok dużego drapieżnika, nawet jeśli realne ryzyko jest niewielkie, sam fakt obecności niedźwiedzia budzi silne emocje.
• Po trzecie, z medialnej pogoni za klikalnością tematów drastycznych, szokujących.

Pamiętajmy, że zarówno Bieszczadzki Park Narodowy, jak i Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska nie wprowadzają zakazów ruchu turystycznego w związku z obecnością drapieżników. Zalecają natomiast rozsądne zachowanie i podstawową dyscyplinę terenową.

W oficjalnych komunikatach powtarza się myśl: człowiek wchodzi na teren zwierząt, dlatego powinien minimalizować sytuacje konfliktowe.

Rujnujące konsekwencje dla branży turystycznej

Największymi „ofiarami” narastającej medialnej i internetowej histerii wokół niedźwiedzi w Bieszczadach nie są ani turyści, ani same zwierzęta, lecz lokalna branża turystyczna, która zaczyna odczuwać realne skutki spadku zaufania do regionu. 

Właściciele pensjonatów i biur turystycznych informują o odwoływanych rezerwacjach, telefonach z pytaniami o bezpieczeństwo oraz o decyzjach części gości, którzy rezygnują z przyjazdu po obejrzeniu sensacyjnych doniesień o „atakach niedźwiedzi” i obecności drapieżników w pobliżu zabudowań. 

Jak wskazują przedsiębiorcy, problem nie dotyczy samego pobytu w górach, lecz percepcji zagrożenia budowanej na podstawie pojedynczych zdarzeń, które miały miejsce poza szlakami turystycznymi. 

Branża podkreśla, że Bieszczady nadal funkcjonują jako bezpieczny kierunek wypoczynkowy, a spotkania z dużymi drapieżnikami na trasach turystycznych należą do rzadkości. W tym miejscu serdecznie polecamy noclegi w Bieszczadach dostępne na naszym portalu.

W efekcie powstaje paradoks, a region, który realnie nie jest miejscem szczególnego ryzyka dla turystów, traci część ruchu turystycznego przez narrację o zagrożeniu, która w opinii lokalnych przedsiębiorców i części ekspertów jest wyraźnie wyolbrzymiona i nieadekwatna do rzeczywistej skali zjawiska.