Najwyżej położone jezioro w Polsce - gdzie leży „dach jezior”?

Zadni Mnichowy Stawek - położenie i charakterystyka

Zadni Mnichowy Stawek leży w Tatrach Wysokich, w niewielkiej, urokliwej Dolince za Mnichem, która jest bocznym odgałęzieniem Doliny Rybiego Potoku. Znajduje się na wysokości około 2070 m n.p.m., dzięki czemu jest najwyżej położonym stałym jeziorem w polskiej części Tatr, a zarazem w całej Polsce. Położenie w centrum Tatr Wysokich sprawia, że staw jest otoczony spektakularnymi formacjami skalnymi, w tym strzelistymi turniami Mnicha i Cubryny, dlatego w dolince panuje wyjątkowy, surowy charakter górski.

Jego wymiary są niewielkie: około 35×15 m, co daje powierzchnię zaledwie 0,04 ha, a głębokość dochodzi do 1,1 m. Mimo niewielkich rozmiarów staw zachwyca krystalicznie czystą, lodowcową wodą i naturalnym otoczeniem. Woda w stawku przez większość roku pozostaje zamrożona lub częściowo zamarznięta, a tylko przez krótki sezon letni można obserwować taflę w stanie ciekłym, odbijającą błękit nieba i otaczające turnie.

Staw położony jest wśród ogromnych bloków skalnych i rumowisk polodowcowych, które tworzą naturalne bariery i tarasy skalne. Leży na tzw. Zadniej Galerii Cubryńskiej, miejscu wyjątkowo malowniczym, gdzie krajobraz łączy ostre grzbiety skalne, piarżyska i niewielkie kępy odpornej roślinności wysokogórskiej. Z perspektywy stawu rozciąga się panorama ostrów i turni Mnicha, a dalej w stronę Doliny Pięciu Stawów, a w tle widać majestatyczne ściany polskich Tatr Wysokich.

Charakterystyczną cechą tego akweny jest jego wysokogórski mikroklimat: temperatury rzadko przekraczają komfortowe wartości dla letnich kąpieli, a intensywne wiatry i opady śniegu nawet w miesiącach letnich sprawiają, że staw jest miejscem niemal dziewiczym, rzadko odwiedzanym przez turystów. Otoczenie stawu – zarówno skaliste, jak i roślinne, co doskonale obrazuje typowe dla najwyższych partii Tatr połączenie surowej geologii i odpornej przyrody.

Geologia i pochodzenie tatrzańskiego jeziorka 

Zadni Mnichowy Stawek oraz cała Dolinka za Mnichem to wynik setek tysięcy lat działalności lodowców karpackich i procesów tektonicznych. Dolinę wyrzeźbiły lodowce plejstoceńskie, które pozostawiły charakterystyczne tarasy, moreny i baseny, a w jednym z nich gromadzi się woda tworząca najwyższy staw.

Surowy, kamienisty krajobraz i uboga roślinność w rejonie stawku to typowy widok najwyższych partii Tatr – warunki chłodne i wietrzne, z krótkim okresem bezśnieżnym, sprawiają, że roślinność jest niska, a fauna ograniczona do odpornej flory i nielicznych gatunków zwierząt wysokogórskich.

Nazwa jeziora i doliny związana jest z pobliskim Mnichem, czyli charakterystycznym szczytem o wysokości 2068 m n.p.m., którego sylwetka przypomina zakonną czapkę lub kaptur, stąd również potoczna nazwa „Mnich”. Dolinka za Mnichem (słow. dolinka za Mníchom) była miejscem dawnych pasterskich hal, a od XVIII wieku przyciągała taterników i podróżników ze względu na spektakularny krajobraz.

Ze względu na swe położenie i niewielkie rozmiary, Zadni Mnichowy Stawek przez wiele lat był niemal niezauważany przez zwykłych turystów i mylono go z kałużą czy okresowym „stawkiem”, niż z prawdziwym jeziorem. Popularność zdobył dopiero w przewodnikach i opracowaniach geograficznych jako rekordzista pod względem wysokości.

Jak dojść i szlaki na Zadni Mnichowy Stawek

Dotarcie do Zadniego Mnichowego Stawku to wyprawa dla doświadczonych turystów górskich, gdyż nie prowadzi do niego bezpośredni, łatwy szlak oznakowany. Jego położenie wymaga pokonania częściowo trudnego terenu tatrzańskiego.

• Podstawowy punkt wyjścia Schronisko Morskie Oko, najpopularniejsze jezioro w Tatrach, leżące w dolinie Rybiego Potoku. Do schroniska można dojść czerwonym szlakiem z parkingu w Palenicy Białczańskiej (ok. 3–4 h).
• Z Morskiego Oka odchodzi szlak żółty prowadzący przez Dolinę za Mnichem (początkowo łagodny, później bardziej stromy), którym można dotrzeć do rejonu stawku.
• Ostatnie metry do stawku wymagają już umiejętności orientacji w terenie poza głównymi ścieżkami, gdyż nie prowadzi tam oficjalna znakowana trasa. Ze szlaku na Szpiglasową Przełęcz lub do Wrót Chałubińskiego widać okolice stawu i to najczęściej z nich wykonuje się podejścia.

Mimo że Tatry należą do najczęściej odwiedzanych gór w Polsce, a Morskie Oko przyciąga setki tysięcy turystów rocznie, tak jak wspomnieliśmy, okolice Zadniego Mnichowego Stawku pozostają stosunkowo spokojne. Większość osób poruszających się w rejonie Dolinki za Mnichem jedynie mija okolice stawu w drodze na przełęcze lub szczyty. Dzięki temu miejsce zachowało półdziki charakter i znacznie mniejsze natężenie ruchu turystycznego niż popularne doliny czy jeziora tatrzańskie. Ze swojej strony polecamy noclegi w Zakopanem, jako doskonałą bazę wypadową.

Warto pamiętać, że teren jest wysokogórski, zatem warunki pogodne mogą szybko się zmieniać, a szlaki wymagają dobrej kondycji i odpowiedniego obuwia. Ze względu na ochronę przyrody w Tatrzańskim Parku Narodowym należy poruszać się po wyznaczonych trasach i stosować się do zasad parku.

Inne wysoko położone jeziora górskie

Kolejne miejsca wśród najwyżej położonych jezior w Polsce zajmują:

• Czarny Staw pod Rysami – 1583 m n.p.m. Jezioro znajduje się w Dolinie Rybiego Potoku, poniżej szczytu Rysów. Jest jednym z najbardziej znanych stawów tatrzańskich, a zarazem drugim najgłębszym jeziorem w Tatrach (ok. 76 m).
• Zmarzły Staw Gąsienicowy – około 1787 m n.p.m. Położony jest w Dolinie Gąsienicowej, u podnóża Kościelca. Niewielkie rozmiary i surowe otoczenie sprawiają, że ma typowo wysokogórski charakter.

Warto dodać, że ranking bywa różnie podawany w zależności od przyjętych kryteriów (np. czy uwzględnia się tylko jeziora stałe, czy także okresowe zbiorniki).